Zima w górach – jak przygotować się do zimowych wycieczek? Poradnik dla początkujących
Zima w górach to cudowny okres, gdy na szlakach zalega gruba warstwa śniegu, a ze szczytów można podziwiać wyjątkowe lodowe i śnieżne krajobrazy. Zimowa turystyka różni się jednak letnich wędrówek, gdyż krótki dzień, niska temperatura i śnieg wymagają zupełnie innego podejścia do bezpieczeństwa, ekwipunku oraz planowania trasy. Wielu turystów obawia się wyruszać na szlak o tej porze roku z uwagi na brak zimowego doświadczenia i troskę o własne bezpieczeństwo. W polskich górach znajdziecie jednak wiele malowniczych tras w Sudetach, Karkonoszach czy w niższych partiach Beskidów i Tatr, gdzie można stawiać pierwsze zimowe kroki i sprawdzić, jak wygląda prawdziwa górska zima. W tym poradniku zebraliśmy dla Was kilka wskazówek, które pozwolą Wam dobrze przygotować się do pierwszej zimowej wędrówki. Zapraszamy!
Pierwsza zima w górach – co warto wiedzieć?
Aby wyruszyć na swoją pierwszą zimową wycieczkę w góry, nie trzeba od razu kupować specjalistycznego sprzętu wysokogórskiego za tysiące złotych ani zapisywać się na wielodniowe kursy turystyki zimowej. Wystarczą podstawowe akcesoria, takie jak raczki turystyczne, stuptuty i odpowiednie buty trekkingowe, aby bezpiecznie poruszać się po większości popularnych szlaków. W Polsce znajdziecie wiele pasm górskich o niskim stopniu trudności, które pozwolą Wam odbyć fascynującą wyprawę w otoczeniu zimowej scenerii. Przekonacie się na nich, że górskie wędrówki o tej porze roku są niemal dla każdego, oczywiście pod warunkiem zachowania zdrowego rozsądku i dostosowania trasy do własnych możliwości.

Zimą w polskich górach możecie spodziewać się całego spektrum warunków do wędrowania – od lekkich przymrozków oraz delikatnie ośnieżonych czy oblodzonych tras, po silne wichury, zaspy po pas, zamrożone trasy i temperatury spadające poniżej -20°C (a przy silnym wietrze odczuwalne nawet poniżej -30°C). Dlatego przed wyruszeniem na swoją pierwszą zimową wyprawę warto poznać kilka podstawowych zasad oraz skompletować niezbędny sprzęt, który pozwoli Wam bezpiecznie odkrywać uroki ośnieżonych szlaków.
Uwaga: To nie jest poradnik do uprawiania zaawansowanej turystyki zimowej!
Poradnik ten powstał dla osób, które chcą wybrać się na pierwszą zimową wycieczkę w góry, i został napisany na podstawie naszych własnych doświadczeń z przemierzania szlaków w Sudetach, Beskidach oraz niższych partiach Tatr. Planując bardziej wymagające wyprawy o tej porze roku, warto odbyć profesjonalny kurs turystyki zimowej. Pamiętaj, że wyjścia w wysokie partie gór zimą (np. w Tatry Wysokie czy wyższe partie Karkonoszy) bez odpowiedniego przeszkolenia, doświadczenia oraz specjalistycznego sprzętu (raków, czekana i zestawu lawinowego) zawsze wiążą się z ogromnym ryzykiem poważnego wypadku i utraty zdrowia, a nawet życia.

Zasady bezpieczeństwa w zimowych górach
Przed wyruszeniem w zimowe góry warto zapoznać się z podstawowymi zasadami bezpieczeństwa w turystyce zimowej. Zimą szlaki, którymi bez trudu wędrowaliście latem, zmieniają się nie do poznania i niemal na pewno napotkacie na nich zupełnie inne warunki oraz trudności. Wybierając się na zimowy trekking, warto zatem kierować się kilkoma kluczowymi regułami:
- Wychodź na szlak jak najwcześniej – zimą zmrok zapada znacznie szybciej, więc macie mniej czasu na wędrówkę za dnia. Dodatkowo temperatura w górach gwałtownie spada po zachodzie słońca.
- Sprawdź prognozę pogody oraz komunikaty służb górskich (GOPR/TOPR) – warunki w górach zimą potrafią zmienić się w kilkanaście minut. Sprawdź także aktualny stopień zagrożenia lawinowego, nawet jeśli wybierasz się w Sudety czy Beskidy.
- Sprawdź przebieg szlaków zimowych i nie wchodź na zamknięte odcinki – niektóre letnie warianty (np. w Karkonoszach czy Tatrach) są zimą zamykane ze względu na zagrożenie lawinowe lub ochronę przyrody, a zimowy przebieg trasy często prowadzi inaczej niż letni.
- Poinformuj bliskich o planowanej trasie i godzinie powrotu – podaj konkretny szlak i szacowany czas przejścia, aby w razie braku kontaktu służby i rodzina wiedziały, gdzie rozpocząć poszukiwania.
- Miej ze sobą naładowany telefon i powerbank (trzymaj je w cieple) – niskie temperatury błyskawicznie rozładowują baterie. Warto mieć w telefonie zainstalowaną aplikację Ratunek oraz zapisany numer alarmowy w górach (985 lub 601 100 300).
- Zawsze zabieraj ze sobą latarkę czołówkę i zapasowe baterie – zimą czas przejścia trasy wydłuża się nawet dwukrotnie przez śnieg czy oblodzenie, więc powrót po zmroku zdarza się częściej niż myślisz.
- Zabierz termos z gorącą herbatą – ciepły płyn skutecznie rozgrzewa organizm od środka i pomaga zapobiegać wychłodzeniu podczas postojów.
- Ubierz się „na cebulkę” – załóż kilka warstw odzieży technicznej (unikaj bawełny, która chłonie pot i wyziębia), aby móc łatwo regulować temperaturę ciała na podejściach i podczas postojów.

Warunki pogodowe w zimowych górach
Pierwsze oznaki górskiej zimy mogą pojawić się na szlakach już pod koniec października. Wszystko zależy oczywiście od tego, w jakie pasmo górskie i na jaką wysokość nad poziomem morza planujecie wchodzić. W wyższych partiach Karkonoszy czy Tatr pierwsze opady śniegu i silne mrozy potrafią zaskoczyć turystów nawet w połowie kalendarzowej jesieni, podczas gdy w niższych Beskidach czy na pogórzach ciepła jesień potrafi utrzymać się znacznie dłużej. Prawdziwa, stabilna zima z grubą pokrywą śnieżną rozkręca się jednak zazwyczaj pod koniec listopada lub na początku grudnia i trwa aż do wiosny, a czasem nawet wczesnego lata.

Pamiętajcie że pogoda w górach w okresie zimowym bywa kapryśna i zmienna. Słoneczny i ciepły poranek na nizinie może w kilkadziesiąt minut zmienić się w gęstą mgłę na szlaku, zamieć śnieżną na szczycie lub lodowatą wichurę na górskim grzbiecie. Co ważne, wraz ze wzrostem wysokości temperatura powietrza spada średnio o 1°C na każde 100 metrów podejścia. Oznacza to, że gdy u stóp gór (np. w Karpaczu czy w Zakopanem) termometry pokazują przyjemne, wiosenne lub jesienne +5°C, to na szczycie Śnieżki, Giewontu czy w wyższych partiach Tatr może panować siarczysty mróz rzędu -10°C, potęgowany dodatkowo przez lodowaty wiatr.
Przed każdym wyjściem na szlak należy regularnie sprawdzać aktualne prognozy meteorologiczne oraz komunikaty ratowników górskich, dostosowując plany do panujących warunków.


Podstawowy górski sprzęt zimowy – co zabrać?
Wybierając się w góry zimą, warto spakować do plecaka kilka dodatkowych rzeczy, które nie kosztują fortuny, a znacząco podnoszą bezpieczeństwo i komfort wędrówki. Przedmioty te pomogą Wam sprawniej pokonywać zaśnieżone i oblodzone szlaki, a w sytuacji awaryjnej posłużą jako kluczowe wsparcie w walce z wychłodzeniem czy nagłym załamaniem pogody. Na początek Waszej zimowej przygody w górach w zupełności wystarczy Wam sprawdzony zestaw podstawowy:
- Ubiór „na cebulkę” i zapasowa warstwa w plecaku – podstawą jest odzież termoaktywna (np. z wełny merino lub syntetyczna – nigdy bawełniana!), bluza typu polar oraz kurtka przeciwwiatrowa (typu hardshell). Do plecaka spakujcie dodatkowo ciepłą kurtkę puchową lub narciarską.
- Ciepłe nakrycie głowy, rękawice i komin (buff) – przez głowę i dłonie ucieka najwięcej ciepła. Warto mieć w plecaku drugą, zapasową parę rękawiczek na wypadek, gdyby pierwsza przemokła w śniegu.
- Okulary przeciwsłoneczne lub gogle narciarskie – zimowe słońce odbijające się od śniegu potrafi mocno oślepiać, a na otwartych przestrzeniach silny wiatr niesie ostre drobinki lodu. Nawet najprostsze gogle narciarskie ochronią oczy przed podrażnieniem i łzawieniem znacznie lepiej niż zwykłe okulary.
- Raczki turystyczne i stuptuty – na oblodzonych i wyślizganych szlakach raczki to absolutny must-have, który chroni przed bolesnymi upadkami. Stuptuty (ochraniacze na nogawki) zapobiegną natomiast wpadaniu śniegu do wnętrza butów.
- Kije trekkingowe z zimowymi talerzykami – ułatwiają utrzymanie równowagi na śliskim podłożu, odciążają kolana podczas zejść i pozwalają badać głębokość śniegu przed sobą.
- Apteczka z folią NRC – oprócz podstawowych opatrunków spakujcie koniecznie tzw. koc termiczny (folię NRC) oraz ogrzewacze chemiczne do rąk lub stóp.
- Termos z gorącą herbatą i kaloryczne przekąski – ciepły napój skutecznie rozgrzeje organizm od środka na postoju i pomoże zapobiegać wychłodzeniu. Warto dorzucić też coś słodkiego (np. czekoladę, batony energetyczne, orzechy), bo zimą organizm zużywa znacznie więcej energii na utrzymanie stałej temperatury ciała.
- Latarka czołówka i naładowany powerbank – zimą dzień jest krótki, a marsz w śniegu trwa dłużej, więc czołówka (najlepiej z zapasowymi bateriami) to absolutna konieczność. Powerbank oraz telefon trzymajcie w wewnętrznej kieszeni blisko ciała, gdyż mróz potrafi błyskawicznie rozładować nawet w pełni naładowany akumulator.
- Tradycyjna mapa papierowa i kompas – elektronika na mrozie bywa zawodna, a w gęstej mgle czy zamieci łatwo stracić orientację. Klasyczna mapa w wodoszczelnym etui oraz kompas nie wymagają baterii i zawsze pozwolą Wam wyznaczyć właściwy kierunek.

Warto również wspomnieć o lawinowym ABC, czyli zestawie składającym się z detektora lawinowego, sondy oraz łopatki. Choć na łagodnych, zalesionych szlakach w Sudetach czy Beskidach ten sprzęt nie będzie Wam potrzebny, to w przypadku wyjścia w wyższe partie gór zagrożone lawinami np. w Tatry Wysokie, na Babią Górę w Beskidach czy w rejon karkonoskich kotłów, posiadanie tego zestawu oraz umiejętność jego obsługi jest absolutną podstawą bezpieczeństwa. Aby skutecznie korzystać z lawinowego ABC polecamy Wam przejść profesjonalne przeszkolenie z ratownikami GOPR/TOPR.

Raczki czy raki w zimowe góry?
Wybierając się zimą na góry kluczowe jest rozróżnienie dwóch podstawowych typów sprzętu: Raczków oraz Raków. Jednym z najczęstszych błędów początkujących turystów jest lekceważenie tego tematu i wychodzenie w góry bez niczego lub kupowanie najtańszych, gumowych nakładek z pierwszego lepszego marketu, które na stromym lodzie po prostu spadną, rozerwą się lub nie utrzymają się buta.

Raczki turystyczne to twój podstawowy wybór na zimowy szlak. To solidny sprzęt składający się z grubego, elastycznego otoku gumowego, łańcuszków oraz stalowych zębów, koniecznie z poprzecznym pałąkiem i ząbkami zapobiegającymi ślizganiu. Ich ogromną zaletą jest to, że pasują na praktycznie każde, nawet miękkie buty trekkingowe, i kosztują stosunkowo niewiele (dobry model raczków to koszt rzędu 100 zł). Raczki doskonale sprawdzają się na większości popularnych, zlodowaciałych szlaków w Sudetach czy Beskidach i dają pełne poczucie bezpieczeństwa na standardowych podejściach do schronisk, a nawet w niektóre wyższe partie górskie przy niskim śniegu i oblodzeniu.

Raki turystyczne i czekan to wybór na trudne warunki i wyższe partie gór. Gdy szlaki skuje gruba, twarda skorupa lodu, a trasa staje się bardzo stroma (np. słynne zakosy na Śnieżce zimą, zbocza Babiej Góry czy strome partie Tatr Wysokich), raczki przestają wystarczać. Wtedy w grę wchodzą pełnoprawne raki koszykowe, półautomatyczne i automatyczne oraz czekan. Raki gwarantują niezrównaną stabilność, ale mają też wysoki próg wejścia. Wymagają bowiem dokupienia specjalistycznych, sztywnych butów górskich i są znacznie droższe pod raczków. Co więcej, chodzenie w rakach oraz operowanie czekanem wymaga zupełnie innej techniki i aby sprawnie się nimi posługiwać w zimowych warunkach, wymagają ukończenia profesjonalnego kursu.

Złota zasada przy wyborze raczki czy raczki brzmi: Jeśli GOPR lub TOPR ostrzega przed skrajnie trudnymi warunkami i lodem na szlakach, a Ty nie posiadasz obecnie sztywnych butów, raków, czekana i umiejętności ich użycia to na ambitniejsze cele jak wejście na Śnieżkę przy oblodzonym szlaku od Domu Śląskiego, czy wspinaczkę taternicką na Giewont lepiej tego dnia po prostu nie wchodzić na taki szlak i wybrać inną bezpieczniejszą trasę w innym paśmie górskim.

Jak ubrać się na zimową wędrówkę w góry?
Podczas zimowych wędrówek po górach bardzo ważny jest również odpowiedni dobór ubrania. Każdy z nas odczuwa zimno inaczej, a podczas wielogodzinnego marszu w ujemnych temperaturach nieodpowiednio dobrane warstwy odzieży mogą prowadzić do szybkiego wychłodzenia, a nawet hipotermii. Nie musicie jednak od razu biec do specjalistycznego sklepu po najdroższą odzież himalajską. Na szlakach w Sudetach, Beskidach czy niższych partiach Tatr świetnie sprawdzi się ubiór na tzw. cebulkę oraz rzeczy, które często macie już w szafie. Sprawdzony zestaw na zimową wycieczkę opiera się zazwyczaj na czterech warstwach:
- Warstwa pierwsza (termiczna): Koszulka termoaktywna z wełny merynosa (merino) lub wysokiej jakości włókien syntetycznych – i tu uwaga, nigdy bawełniana! Bawełna chłonie pot jak gąbka i trzyma wilgoć przy ciele, co zimą skutkuje natychmiastowym wychłodzeniem organizmu.
- Warstwa druga (izolacyjna): Bluza polarowa lub lekka kurtka z syntetycznego puchu, która zatrzymuje ciepło generowane przez organizm.
- Warstwa trzecia (ochronna): Kurtka przeciwwiatrowa i wodoodporna typu hardshell (ewentualnie softshell bez membrany typu stretch), chroniąca przed mroźnym wiatrem i opadami śniegu.
- Warstwa czwarta (zapasowa): Ciepła kurtka puchowa lub narciarska schowana w plecaku, gotowa do założenia podczas dłuższych postojów lub na wywietrzonych, lodowatych szczytach.

Kluczem do komfortu w zimowych górach jest umiejętnie prowadzone żonglowanie warstwami. W trakcie pokonywania stromych podejść organizm produkuje mnóstwo ciepła i zaczyna intensywnie się pocić. Gdy tylko poczujecie, że robi Wam się za gorąco, nie wahajcie się zdjąć kurtki puchowej, a w razie potrzeby nawet polaru. Idąc pod górę, często wystarczy sama koszulka termiczna i wiatroszczelna warstwa zewnętrzna. W zimowych górach na podejściu powinno być Wam chłodno.

Kontrolowanie temperatury ciała i unikanie przepocenia ubrań to absolutna podstawa bezpieczeństwa. Wilgoć zgromadzona w materiale w połączeniu z ujemną temperaturą oraz wiatrem po zatrzymaniu się na odpoczynek błyskawicznie zamieni się w lodowaty kompres, który natychmiast wychłodzi organizm. Dlatego pamiętajcie złotą zasadę zimowych wędrowców: Wychodząc na podejście ubieraj się lekko, żeby zmarznąć. Na postoju zaś natychmiast zakładaj ciepłą kurtkę.

Lista zimowych wycieczek dla początkujących
Jeżeli nadal jesteście zainteresowani zimową wyprawą, to mamy dla Was listę łatwych wycieczek, na których bez trudu zapoznacie się z górską zimą. Stosując opisane w tym artykule zasady bezpieczeństwa oraz podstawowy sprzęt do zimowej turystyki górskiej, bezpiecznie przejdziecie wszystkie proponowane przez nas trasy i zdobędziecie cenne doświadczenie. A oto lista sprawdzonych, łatwych zimowych tras w polskich górach:
Tatry:
- Dolina Chochołowska – najdłuższa i najszersza dolina tatrzańska, idealna na spokojny spacer po dobrze ubitym śniegu z możliwością dojścia do schroniska na Polanie Chochołowskiej.
- Dolina Kościeliska – niezwykle malownicza, szeroka trasa między wysokimi ścianami skalnymi, prowadząca do schroniska na Hali Ornak.
- Rusinowa Polana z Wierchu Poroniec – krótka, leśna droga, która nagradza jedną z najpiękniejszych panoram na Tatry Wysokie bez konieczności wchodzenia w teren wysokogórski.
- Morskie Oko z Palenicy Białczańskiej – klasyczna wycieczka asfaltową drogą, zimą pokrytą ubitym śniegiem i lodem (raczki bardzo ułatwiają tu marsz, szczególnie na zejściu).
- Dolina Strążyska i Polana Strążyska – krótki, urokliwy szlak idealny na pierwsze zetknięcie z zimą w Tatrach, zakończony widokiem na północną ścianę Giewontu.
- Nosal z Kuźnic lub od strony Jaszczurówki – niewysoki, ale bardzo widokowy szczyt tuż nad Zakopanem. Dobre miejsce na sprawdzenie swoich raczków na nieco bardziej stromym, leśnym podejściu.

Sudety:
- Wielka Sowa (Góry Sowie z Przełęczy Sokolej) – łagodne, szerokie podejście przez las na najwyższy szczyt Gór Sowich z wieżą widokową.
- Szczeliniec Wielki (Góry Stołowe z Karłowa) – zimą skalne labirynty przykryte śniegiem wyglądają baśniowo. Podejście schodami jest krótkie, ale bywa mocno oblodzone więc raczki obowiązkowe!.
- Ślęża (Masyw Ślęży z Przełęczy Tąpadła) – świetny cel na krótki, półdniowy rozruch zimowy blisko Wrocławia i Świdnicy.
- Schronisko Samotnia i Strzecha Akademicka (Karkonosze z Karpacza) – kultowa trasa prowadząca szeroką drogą.
- Wysoka Kopa i Kopalnia Stanisław (Góry Izerskie z Jakuszyc lub Rozdroża Izerskiego) – łagodne, rozległe grzbiety i szerokie trakty w polskiej stolicy zimy, gdzie śnieg utrzymuje się najdłużej.
- Śnieżnik (Masyw Śnieżnika z Międzygórza lub Kletna) – łagodne podejście do schroniska „Na Śnieżniku”, a przy dobrej widoczności wyjście na sam szczyt z platformą widokową.

Beskidy:
- Turbacz (Gorce z Koninek lub z Kowańca w Nowym Targu) – długie, ale łagodne i pozbawione trudności technicznych podejścia szerokimi grzbietami z widokiem na Tatry.
- Hala Miziowa i Pilsko (Beskid Żywiecki z Korbielowa) – trasa biegnąca wzdłuż nartostrad i leśnych duktów. Warto zatrzymać się przy schronisku na Hali Miziowej, jeśli na szczycie wieje silny wiatr.
- Klimczok i Szyndzielnia (Beskid Śląski z Bielska-Białej) – bardzo przystępne, popularne szlaki z dwoma schroniskami po drodze. W razie załamania pogody można szybko zjechać kolejką z Szyndzielni.
- Skrzyczne (Beskid Śląski ze Szczyrku) – wejście na najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego przez Jaworzynę. Trasa dobrze przedeptana, z możliwością odpoczynku w schronisku na szczycie.
- Mogielica (Beskid Wyspowy z Przełęczy Rydza-Śmigłego) – malowniczy szlak przez Polanę Stumorgową z widokową wieżą na najwyższym szczycie Beskidu Wyspowego.
- Leskowiec (Beskid Mały z Rzyk-Jagódek lub Ponikwi) – krótka, przyjemna wycieczka ze schroniskiem pod szczytem i piękną panoramą z Polany Groń Jana Pawła II.

Bieszczady:
- Połonina Wetlińska i Chatka Puchatka z Przełęczy Wyżnej – stosunkowo krótkie, ale konkretne podejście na otwartą przestrzeń połoniny. Świetny test ubioru przeciwwiatrowego w słoneczny dzień.
- Tarnica z Wołosatego– najpopularniejszy i najkrótszy szlak na najwyższy szczyt polskich Bieszczadów. Zimą zazwyczaj bardzo dobrze przedeptany.
- Połonina Caryńska z Brzegów Górnych lub Przełęczy Wyżniańskiej – efektowna wycieczka na kolejną z najsłynniejszych połonin, oferująca rozległe panoramy przy dobrej pogodzie.
- Mała i Wielka Rawka z Przełęczy Wyżniańskiej – krótka trasa prowadząca najpierw przez las, a potem grzbietem z widokiem na połoniny i przygraniczne pasma.
- Dwernik Kamień z Zatwarnicy lub Nasicznego – bardzo bezpieczna, leśna trasa na skalisty szczyt z świetnym widokiem na Połoninę Wetlińską, idealna w gorszą, wietrzną pogodę.

Pieniny:
- Trzy Korony i Sokolica z Krościenka nad Dunajcem lub Sromowców Niżnych – malownicze trasy o umiarkowanym nachyleniu. Zimą metalowe schodki i barierki pod szczytem bywają mocno oblodzone, więc raczki zapewnią tu pełny komfort.
- Wąwóz Homole i Wysoka (Małe Pieniny z Jaworek) – urokliwy spacer dnem skalnego wąwozu z dalszym podejściem na najwyższy szczyt Pienin, skąd rozciąga się świetny widok na Tatry.
- Palenica i Szafranówka ze Szczawnicy – krótka, spacerowa trasa grzbietowa ze schroniskiem pod Durbaszką w zasięgu dłuższego marszu i świetnymi widokami na Pieniny Właściwe.
- Wąwóz Szopczański i Przełęcz Szopka ze Sromowców Niżnych – malownicze, krótkie przejście skalistym wąwozem na przełęcz Chwała Bogu, skąd roztacza się klasyczna panorama Tatr.
- Góra Wdżar z Przełęczy Snozka – bardzo krótki, idealny na rozgrzewkę spacer na dawny wulkan nad Jeziorem Czorsztyńskim, z rewelacyjnym widokiem na Tatry, Gorce i Pieniny.

Dziękujemy że byłeś z nami i mamy nadzieję, że nasze treści okazały się dla Ciebie pomocne do zaplanowania Twojej wycieczki i urlopowego wyjazdu! Będziemy mega wdzięczni za Twoje wsparcie i drobny napiwek wpłacony do naszej skarbonki. Zapraszamy Cię również na nasz kanał YouTube, gdzie możesz obejrzeć relacje z naszych wypraw. Dziękujemy i do zobaczenia na szlaku!
Zostań też Mecenasem bloga Gorskim-szlakiem.pl i wesprzyj nas na Patronite!
Chcesz być na bieżąco z naszymi artykułami? Zapraszamy Cię do zasubskrybowania, polubienia naszej witryny na Facebooku oraz obserwowania naszego profilu na Instagramie! Jesteśmy również dostępni na Twitterze, Youtube oraz Pinterest.


