Opactwo Cystersów w Wąchocku
Góry Świętokrzyskie,  Warto zwiedzić

Opactwo Cystersów w Wąchocku. Przykład architektury romańskiej w Polsce i ciekawa atrakcja turystyczna w Górach Świętokrzyskich.

Zwiedzając Góry Świętokrzyskie warto na chwilę zejść ze szlaków i poszukać ciekawych miejsc i miejscowości bogatych w atrakcje turystyczne. Jedną z takich miejscowości jest Wąchock.

Wąchock to miasto znajdujące się w powiecie starachowickim, leżące nad rzeką Kamienną. W Wąchocku rozpoczyna się niebieski szlak turystyczny im. Edwarda Wołoszyna do Cedzyny oraz czerwony szlak Milenijny ze Skarżyska-Kamiennej do Kałkowa. Jest to właśnie ten Wąchock, na temat którego powstało wiele dowcipów. Ciekawą atrakcją turystyczną znajdującą się na terenie miasta Wąchock jest siedziba braci z Zakonu Cystersów czyli Opactwo Cystersów w Wąchocku.

Trochę o Zakonie Cystersów

Zakon Cysterski to katolicki zakon monastyczny reformowany, posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 r. przez św. Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux we Francji. Pierwsze klasztory powstały w La Ferté, Pontigny, Clairvaux i Morimond. Do Polski cystersi przybyli w połowie XII w. Nazwa zakonu pochodzi od słowa Cistertium – łacińskiej nazwy Cîteaux, miejsca lokalizacji pierwszego klasztoru cysterskiego.

Herb Zakonu Cystersów

Cystersi noszą biały habit z czarnym szkaplerzem przepasanym płóciennym pasem, przez co nazywani są czasem białymi mnichami. W czasie swojej działalności zakon wydał około 850 świętych i błogosławionych. Z jego szeregów pochodziło ponad stu biskupów. Opactwa i klasztory cysterskie były w średniowieczu ważnymi ośrodkami kultywującymi kulturę, naukę, medycynę, wprowadzającymi postęp w rzemiośle i rolnictwie. Cystersi powracali do ewangelicznej prostoty i praktyki ubóstwa, wszystko to miało prowadzić do naśladowania Chrystusa. Mnisi musieli wyrzec się wszelkiego bogactwa, duży nacisk był położony na surowość obyczajów. Cysters miał być pokutnikiem, który odsuwa się od świata doczesnego, żyje w samotności i ciszy. Mnisi osiedlali się przeważnie na pustkowiach, w lasach lub w bagnistych dolinach, w miejscach bardzo oddalonych od osad, dlatego też musieli być samowystarczalni. Prowadzili własne gospodarstwa oraz uprawiali ziemię.

.

Historia Opactwa Cystersów w Wąchocku

Opactwo Cystersów w Wąchocku zostało ufundowane w 1179 roku przez biskupa krakowskiego Gedeona i powstało jako filia opactwa Morimond. W 1218 roku papież Honoriusz III wydał dla opactwa bullę protekcyjną. Cystersi szybko bogacili się na skutek gospodarczo-przemysłowej działalności klasztoru. W XIII wieku klasztor został trzykrotnie najechany przez Mongołów, którzy zrabowali i spalili opactwo oraz zabili wszystkich znajdujących się tam braci. Król Bolesław Wstydliwy po zniszczeniach w 1260 r. nadał opactwu nowe dobra i sprowadził z Morimond nowych cystersów. Biskup krakowski Paweł z Przemankowa ok. 1270 r. konsekrował odbudowany kościół klasztorny.

Pod koniec XV wieku opat Jan Klecisz podwyższył szczyty kościoła i pokrył go nowym dachem. W XVI wieku kościół wyposażono w dodatkowe, renesansowe ołtarze ozdobione obrazami, ustawiono także renesansowe stalle i organy. W latach 1636-43 po pożarze została przeprowadzona gruntowna przebudowa klasztoru. W 1656 roku, podczas potopu szwedzkiego i najazdu księcia Jerzego Rakoczego, kościół ponownie został zniszczony. W latach 1656-59 cystersi podjęli ponowną renowację świątyni i klasztoru. Mocą zawartego ze Stolicą Apostolską konkordatu wschowskiego w 1737 roku królowie Polski mieli prawo mianować tutaj opatów komendatoryjnych. Ok. 1750 roku po otynkowaniu wewnętrznych ścian kościoła ozdobiono je freskami Radwańskiego. Prace snycerko-stolarskie przed rokiem 1740 prowadził warsztat Antoniego Frączkiewicza. Rzeźby do ołtarzy i ambony wykonał mistrz krakowski Wojciech Rojowski. Do nawy północnej dobudowano kaplicę bł. Wincentego Kadłubka.

W 1819 roku, na mocy bulli “Ex imposita Nobis” papieża Piusa VII, zgodnie z dekretem prymasa Franciszka Skarbka-Malczewskiego, Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego pod przewodnictwem Stanisława Kostki Potockiego i Stanisława Staszica dokonała kasaty opactwa, a cystersi zmuszeni byli opuścić klasztor, który został opieczętowany i zamknięty. Zakonnicy powrócili do klasztoru dopiero w 1951 roku. W międzyczasie kościół klasztorny zaczął pełnić funkcje kościoła parafialnego w miejsce nieistniejącego obecnie kościoła św. Elżbiety. Od 2011 roku opactwo jest gospodarzem koncertów i międzynarodowych festiwali muzycznych Muzyka w Opactwie Bach u Cystersów. Muzyka rozbrzmiewa w posiadającym doskonałe warunki akustyczne kościele przyklasztornym. Organizatorem koncertów jest współpracująca z opactwem Fundacja Wspierania Kultury Magna Res.

Zwiedzanie klasztoru

Wąchockie Opactwo jest miejscem modlitwy i pracy cystersów. Jest też niewątpliwie wspaniałym pomnikiem kultury, historii i zabytkiem klasy europejskiej. Od lipca 2013 roku Cystersi nawiązali współpracę z Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach. Jedną z form współpracy jest wprowadzenie wspólnego biletu upoważniającego do zwiedzania obu obiektów. O bilety należy pytać w kiosku klasztornym na furcie.

Kompleks klasztorny można zwiedzać pod opieką przewodnika. Trasa zwiedzania obejmuje:

  • Muzeum Pamięci Walki o Niepodległość Narodu,
  • Grób Jana Piwnika „Ponurego”,
  • Klasztorne krużganki, romański kościół,
  • Kapitularz, karcer, fraternię, wirydarz, refektarz oraz klasztorne ogrody.

Grupy zorganizowane i osoby indywidualne proszone są o zgłaszanie się na furcie. Zwiedzanie odbywa się o pełnych godzinach z przewodnikiem:

  • w dni powszednie w godzinach: 9.00 – 12.00, 14.00 -17.00 (w okresie letnim do 20.00);
  • w niedziele i święta w godzinach: 14.00 – 17.00 (w okresie letnim do 20.00).
  • Rezerwację grup można uczynić telefonicznie: (041) 275 02 00

Bilety wstępu (obejmujące zwiedzanie wszystkich obiektów) można nabyć w sklepiku na furcie. Czas zwiedzania wynosi ok. 1 godz. lub w zależności od możliwości czasowych Gości.

Bilet normalny – 6 zł/os
Bilet ulgowy– 4 zł/os

Bilet normalny (poglądowy)
Bilet ulgowy (poglądowy)
Początek zwiedzania, parking

Klasztor Cystersów w Wąchocku znajduje się przy ul. Kościelnej. Tuż przy wejściu znajduje się parking, na którym możecie zaparkować swój samochód (link do mapy Google – kliknij). W czasie nabożeństw parking ten jest prawie zawsze zapełniony po brzegi. Na terenie klasztoru należy zachować ciszę i powagę, gdyż tak jak wspominaliśmy powyżej jest to miejsce modlitwy i pracy braci Cystersów.

Tuż przy bramie wejściowej znajduje się tablica informacyjna z zaznaczonymi ciekawymi atrakcjami turystycznymi w obrębie Końskich, Skarżyska-Kamiennej, Starachowic, Ostrowca Świętokrzyskiego i Opatowa. Północna cześć województwa świętokrzyskiego obfituje w wiele interesujących atrakcji, którymi możecie urozmaicić swoje wycieczki. Wejście do klasztoru znajduje się w centralnej części budynku. Po lewej stronie znajduje się wejście do kościoła, do którego przejdziemy później.

Wnętrze Klasztoru

Klasztor został wybudowany po południowej stronie kościoła. Jego układ jest oparty na schematach wykształconych już w pierwszych klasztorach benedyktyńskich, tzn. wokół głównego wewnętrznego dziedzińca tzw. “wirydarza”, który otacza krużganek komunikacyjny. Klasztor składa się z trzech skrzydeł: wschodnie na przedłużeniu południowego transeptu, w którym mieściło się armarium, kapitularz, karcer dla mnichów, klatka schodowa (sień) prowadząca na pierwsze piętro, gdzie się znajduje dormitorium, dalej na parterze audytorium i sala opacka oraz fraternia. Na jednokondygnacyjnym skrzydle południowym znajdował się refektarz ustawiony prostopadle do osi krużganka, ogrzewalnia i kuchnia, natomiast zachodnia część przeznaczona była na magazyny i pomieszczenia konwersów. Elewacje artykułowały lizeny, gzyms cokołowy oraz fryz arkadkowy.

W czasie naszego zwiedzania z powodu pandemii mieliśmy dość ograniczone możliwości poruszania się po budynku, jednak udało nam się zobaczyć nieco wnętrza. Jak wygląda klasztor w środku możecie zobaczyć na poniższych zdjęciach:

Podczas zwiedzania wnętrza klasztoru oraz muzeum będziecie mieli okazję podziwiać wiele ciekawych obrazów sakralnych, płaskorzeźb czy pięknie wykończonych rzeźb. Wiele z tych dzieł pochodzi aż z XII wieku. Nie jesteśmy ekspertami z dziedziny sztuki sakralnej, ale całość zrobiła na nas bardzo pozytywne wrażenie. Po zwiedzaniu wnętrza klasztoru udaliśmy się dalej do wnętrza Kościoła św. Floriana.

Kościół św. Floriana

Kościół św. Floriana czyli inaczej Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Floriana to parafia rzymskokatolicka przy klasztorze cystersów w Wąchocku. Jest to kolejne miejsce na terenie opactwa, które warto zobaczyć. Wejście do kościoła znajduje się po lewej stronie.

Wnętrze kościoła skrywa wspaniałe malowidła ścienne, piękny ołtarz i bogato zdobione obrazy sztuki sakralnej. Elewacje kościoła zdobią warstwy ułożonych na przemian żółtych i brunatno-czerwonych ciosów piaskowca, opięte przyporami. Wschodnia ściana prezbiterium ozdobiona jest romańską rozetą. Prezbiterium, nawę główną i ramiona transeptu nakrywają dachy dwuspadowe z barokową sygnaturką nad skrzyżowaniem. Wnętrza kościoła, za wyjątkiem skrzyżowania, nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Wyposażenie wnętrza jest barokowe i rokokowe. Z około 1680 r. pochodzą dwa barokowe marmurowe ołtarze, zaś około 1750 r. cztery ołtarze oraz posiadające bogatą dekorację stalle i ambona.

W kościele regularnie odbywają się nabożeństwa oraz udzielane są śluby. Wiele osób decyduje się wstąpić w związek małżeński właśnie w murach Klasztoru Cystersów. Podczas nabożeństw oraz ślubów zwiedzanie jest oczywiście zabronione. Nic nie stoi oczywiście na przeszkodzie aby wziąć udział we mszy św. co pozwoli na spędzenie kilku dłuższych chwil wewnątrz kościoła. Na zakończenie jeszcze kilka zdjęć z wnętrza kościoła:

Podsumowanie

Klasztor Cystersów i Kościół św. Floriana to jedno z ciekawszych miejsc w województwie świętokrzyskim które na pewno warto odwiedzić. Dzięki możliwości zwiedzania Klasztoru Cystersów oraz Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach w cenie jednego biletu, oferta ta jest bardzo atrakcyjna. Warto rozważyć dodanie obu miejsc jako elementów wycieczki krajoznawczej. Klasztor Cystersów w Wąchocku to miejsce pełne historii i modlitwy. Jest on wspaniałym przykładem architektury romańskiej w Polsce, osoby lubujące się w sztuce sakralnej znajdą tam wiele interesujących zabytków i dzieł sztuki. Po zwiedzaniu Klasztoru Cystersów można wybrać się dodatkowo na spacer po Wąchocku, na przykład nad Zalew Wąchock czy pod Pomnik Sołtysa.

Z naszej strony bardzo polecamy!


Chcecie być na bieżąco z naszymi artykułami? Zapraszamy was do polubienia naszej witryny na Facebooku. Jesteśmy również dostępni na Instagramie oraz Twitterze.

Jeżeli spodobał się wam nasz artykuł, zachęcamy was do komentowania i dzielenia się naszym artykułem z waszymi znajomymi.

Zapraszamy was również do naszej grupy na Facebooku, gdzie możecie dzielić się swoimi wrażeniami i zdjęciami z waszych górskich wypraw (link do grupy – kliknij).


Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany.